ماهنامه پیام آزمایشگاه

یادداشت حقوق بین الملل – گستره رفع تحریم های مندرج در برجام در اندیشه نامزدهای ریاســـــت جمهوری ۱۳۹۶

۲۶ خرداد ۱۳۹۶

گستره رفع تحریم های مندرج در برجام در اندیشه نامزدهای ریاســـــت جمهوری ۱۳۹۶

 

گستره رفع تحریم های مندرج در برجام در اندیشه نامزدهای ریاســـــت جمهوری ۱۳۹۶

ویژه اظهار نظر نامزدهای ریاســـــت جمهوری در مناظره های تلویزیونی پیرامون برجام و آثار آن

 

علیرضا رنجبر

دانش آموخته کارشناسی ارانجام گرفت حقوق بین الملل از دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد پایتخت مرکزی

 

انتخابات ریاســـــت جمهوری ۱۳۹۶ و مناظره های تلویزیونی نامزدهای ریاســـــت جمهوری، فرصت معقولی برای نامزدهای موافق و مخالف دولت یازدهم بود تا دیدگاه های خود را نسبت به مسائل مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و … ابراز نمایند و مواضع خود در قبال وضعیت های مختلفی که در فردا قابل پیش بینی هستند یا از قبل مطرح بوده اند، را مشخص ساخانومد.

یکی از پرسش ها و موضوعاتی که انتظار می رفت در مناظره ها مورد توجه قرار بگیرد، «پلن جامع اقدام مشترک» یا «برجام» و نتایج حاصل از آن بویژه رفع تحریم ها بود که اتفاقاً در هر سه مناظره و به صورت برجسته در مناظره دوم مورد توجه قرار گرفت. بحث برجام ضمن اینکه مشخص کننده سیاســـــت های نامزدهای ریاســـــت جمهوری در قبال این موافقتنامه (که ظاهراً همگی به نوعی بر ضرورت اجرای آن و احترام به مفاد آن توافق داشتند) بود، فرصت معقولی برای مخاطبان بود تا با دانش حقوقی بین المللی نامزدهای فعلی نیز آشنا شوند.

نامزدهای مخالف دولت (جناب آقاان مدیری، قالیباف و میرسلیم) اعتقاد داشتند که برجام در زمینه رفع تحریم ها موفق عمل نانجامه اســـــت و قول رفع تحریم ها از سوی دولت پس از برجام، تنها یک شعار تبلیغاتی بوده اســـــت. از سوی دیگر، نامزدهای موافق (جناب آقاان جهانگیری، روحانی و هاشمی طباء) اعتقاد داشتند رفع تحریم ها تا بدان جایی که مربوط به موضوع توافق برجام بوده اســـــت، صورت پذیرفته و خرید و واردات هواپیماهای جدید، رفع تحریم های بانکی و آزاد انجام گرفتن دارایی های ایران در بانک های کشورهای دیگر و عقد قراردادهای بین المللی در صنایع مختلف از جمله صنعت خودروسازی و راه و منطقهسازی و … تنها گوشه ای از آثار برجام هستند و سایر تحریم های بر جای مانده، ارتباطی با توافق میان ایران و شش کشور دیگر ندارد.

فارغ از بیانات نامزدهای موافق و مخالف دولت در خصوص برجام و آثار آن، نکاتی وجود دارند که آگاهی از آنها به درک بهتر از اینکه نقل کردان کدام گروه به واقعیت برجام نزدیک تر اســـــت، کمک انجام میدهند.

 

این نکات به شرح ذیل اســـــت:

 

۱. از نظرگاه تاریخی، دولت ایران (در معنای عام) از ابتدای انقلاب و به خصوص پس از اشغال سفارت امریکا در پایتخت، دنبال تحریم های یک جانبه امریکا بوده اســـــت. این تحریم ها مستقیماً از سوی دولت امریکا وضع انجام گرفته و هیچ ارتباطی با نهادهای بین المللی ندارد. به موجب تحریم هایی که در سال های اخیر از سوی امریکا علیه ایران (و حتی روسیه) وضع انجام گرفت، اگر دولت های دیگر، بانک مرکزی ایران را تحریم نکنند و با ایران مبادلات ارزی داشته باشند، از طرف امریکا تحریم خواهند انجام گرفت. این طرح، پیش از این نیز در زمان کلینتون در خصوص بحث انرژی اجرا انجام گرفت که به قانون داماتو معروف انجام گرفته بود. در این قانون پیش بینی انجام گرفته بود که اگر شرکت های خارجی زیاد از ۲۰ میلیون دلار در ایران سرمایه گذاری کنند، با تحریم امریکا مواجه خواهند انجام گرفت. در آن زمان، اتحادیه اروپایی مخالف این قانون بود و آن را مغایر با مقررات سازمان تجارت جهانی و حقوق بین الملل می دانست و شرکت های اروپایی نظیر شرکت نفتی توتال، با نقض این تحریم به سرمایه گذاری در صنایع نفت و گاز ایران پرداختند. اما پس از تحریم های وضع انجام گرفته در شورای امنیت سازمان ملل متحد در زمان ریاســـــت جمهوری جناب آقا احمدی نژاد، ورق به نفع امریکا برگشت و موضع اتحادیه اروپایی تغییر انجام و نه تنها به تبع امریکا، بانک مرکزی ایران را تحریم انجامند بلکه خرید نفت از ایران را نیز تصویب و در راســـــتای قطعنامه های تحریمی شورای امنیت علیه ایران به تحریم شخصیت ها و نهادهایی پرداختند که با پلن های هسته ای ایران در ارتباط هستند.

 

۲. گرچه ماهیت تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد و ایالات متحد امریکا (و تا حدودی اتحادیه اروپایی) شبیه به یکدیگر اســـــت، اما باید میان تحریم های شورای امنیت و تحریم های یک جانبه ایالات متحد امریکا، در «موضوع» و «مبانی» قائل به تفکیک انجام گرفت. «موضوع» تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد، فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی ایران و تهدیدهای ادعایی این فعالیت ها علیه صلح و امنیت بین المللی بود، در حالیکه موضوع تحریم های یک جانبه ایالات متحد امریکا علاوه بر اشخاص مرتبط با فعالیت های هسته ای، «حامیان تروریست»، «ناقضان حقوق بشر» و «اشخاص فعال در حوزه موشکی» را نیز در بر می گیرد که رفع این تحریم ها فراتر از اختیارات دولت (قوه مجریه) و منوط به همکاری سایر قوا، دستگاه ها و نهادهای حکومتی اســـــت. «مبنا»ی تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد، به طور عام حقوق بین الملل و به طور خاص فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد بود ولی مبنای تحریم های امریکا مسائل امنیتی و سیاسی و قوانین داخلی این کشور اســـــت.

 

۳. بر اساس تفکیک ایجاد انجام گرفته، می توان به تمایز بین تحریم های شورای امنیت و تحریم های ایالات متحد امریکا رسید. از این رو، رفع تحریم های شورای امنیت (به موجب برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ که قطعنامه های تحریمی قبلی شورای امنیت علیه ایران را ملغی می انجام) و رفع تحریم های یک جانبه امریکا نسبت به اشخاص مرتبط با فعالیت های هسته ای ایران که به موجب برجام فراهم انجام گرفت، ارتباطی با سایر تحریم های وضع انجام گرفته از سوی ایالات متحد امریکا ندارد.

 

۴. از نظر دولت امریکا، واژۀ تحریم که در متن برجام آمده اســـــت، تنها ناظر بر بخشی از تحریم های مرتبط با فعالیت های هسته ای ایران اســـــت و نه مسائل دیگر از جمله مواردی که در دستور اجرایی شمارۀ ۱۳۵۹۹ مدیر جمهور امریکا درج انجام گرفته اســـــت. بنابراین تحریم های ثانویه در ارتباط با مسائل غیرهسته ای همچنان به قوت خود باقی هستند. این مسئله به نیکوی در مطالب بیان انجام گرفته از سوی مسئولین پیشین و فعلی دولت امریکا مشهود اســـــت.

 

۵. در «راهنمای مربوط به رفع بعضی تحریم های ایالات متحد امریکا پیرو اجرایی انجام گرفتن برنامۀ جامع اقدام مشترک(برجام)» که موضِع حتمی وزارت خزانه داری دولت امریکا در قبال اجرایی انجام گرفتن برجام و تأثیر آن بر تحریم ها به حساب می آید، اشخاص حقیقی و حقوقی دولت ایران و موسسات مالی ایران مطابق با تعریف ارائه انجام گرفته در بخش های ۵۶۰.۳۰۴  و ۵۶۰.۳۲۴ «مقررات معاملات و تحریم های ایرانیان»، به اســـــتناد دستور اجرایی شماره ۱۳۵۹۹ مدیر جمهور و بخش ۵۶۰.۲۱۱ مقررات مذکور، همچنان مشمول تحریم های امریکا قرار می گیرند. فهرست این اشخاص از سوی اداره کنترل دارایی های خارجی وزارت خزانه داری امریکا تعیین و در الحاقیۀ شمارۀ ۳ برجام با علامت ستاره مشخص انجام گرفته اســـــت. شایان ذکر اســـــت موارد ستاره دار در الحاقیه شماره ۳ برجام، اشاره به موسسات مالی ایرانی و افراد و موجودیت های شناسایی انجام گرفته توسط اداره کنترل دارایی های خارجی به عنوان دولت ایران دارد. اشخاص امریکایی و موجودیت های خارجی تحت مالکیت یا کنترل اشخاص امریکایی کماکان طبق «مقررات تحریم ها و معاملات با ایران» از معامله با این افراد و موجودیت ها منع خواهند بود.

 

نظر به مراتب پیش گفته، آنچه در ارتباط با تحریم های وضع انجام گرفته علیه ایران مشهود می باانجام گرفت، این اســـــت که تحریم های یک جانبه امریکا علیه ایران در موضوع زیاد گسترده تر از تحریم های شورای امنیت و در سابقه به ابتدای انقلاب ایران باز می گردند، در حالیکه تحریم های دنبالمند، متمرکز بر موضوع هسته ای و لازم الاجرای شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران در دوران ریاســـــت جمهوری جناب آقا احمدی نژاد و با دنبال محدود انجامن فعالیت های هسته ای ایران وضع انجام گرفت و تلاش دولت جناب آقا روحانی و تیم مذاکره کننده دولت یازدهم به سرپرستی جناب آقا ظریف، تنها رفع تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد بوده اســـــت. برجام نیز توافقی اســـــت میان ایران و شش قدرت جهانی در ارتباط با فعالیت های هسته ای ایران و ارتباطی با تحریم های یک جانبه امریکا علیه ایران ندارد.

 

پیوند پایدار این مطلب: https://goo.gl/UyJbqO

برای دریافت فایل ورد این مطلب اینجـــــا کلیک کنید. 

 

زمان ثبت

چهارشنبه ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۶ ۰۰:۰۳

سلام جناب رنجبر
می توانم خواهش کنم عنوان انگلیسی راهنمای مربوط به رفع بعضی از تحریم های آمریکا پیرو اجرایی انجام گرفتن برجام که در متن یادداشت به آن اشاره انجامه اید را برای من بفرستید
سپاسگزارم
فراهانی

زمان ثبت

چهارشنبه ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۶ ۱۴:۲۱

سلام جناب فراهانی
عنوان انگلیسی به شرح ذیل اســـــت:

Guidance Relating To The Lifting Of Certain U.S. Sanctions Pursuant To The Joint Comprehensive Plan Of Action On Implementation Day